Osteoporose

Osteoporose is een aandoening waarbij de botmassa (hoeveelheid bot) is verminderd. Dit heeft tot gevolg dat de kans op een botbreuk toeneemt. Een licht trauma zoals een val, een duw of het tillen van een bescheiden gewicht kan bij mensen met ernstige osteoporose al leiden tot een of meerdere botbreuken.

In Nederland zijn slechts een beperkte epidemiologische gegevens ter beschikking. In de Verenigde Staten hebben 20 miljoen mensen osteoporose en jaarlijks zijn 1,4 miljoen botbreuken veroorzaakt door osteoporose bij mensen van 45 jaar en ouder. In de leeftijdsgroep van 90 jaar en ouder is de verwachting dat 30 % van de vrouwen en 15 % van de mannen een heupfractuur zullen krijgen, meestal te wijten aan osteoporose.

Hoe wordt bot gevormd?
Bot bestaat uit een bindweefselrijk losmazig netwerk, dat versterkt wordt door mineralen, vooral calcium en fosfor. Er zijn 2 vormen bot:
1. het compacte corticale bot bevindt zich ter hoogte van de buitenste lagen van het skelet, terwijl
2. het trabeculair of medullair bot vooral de holle ruimten van het skelet opvult.
De verhouding corticaal-trabeculair bot is niet constant en varieert van plaats tot plaats. Wervels bestaan hoofdzakelijk uit trabeculair bot, terwijl het bovenste gedeelte van het dijbeen vooral corticaal bot bevat.
Het beenderstelsel is een dynamisch systeem, waarbij voortdurende remodeling (ombouw) plaatsvindt tijdens het gehele leven. Osteoclasten ruimen bot op, terwijl osteocyten bot aanmaken. Dit leidt ter hoogte van het botoppervlak tot voortdurende remodeling met opvullen van caviteiten. Het proces van botafbraak en botopbouw zijn in normale omstandigheden aan mekaar gekoppeld.

Belangrijk: piekbotmassa
De maximale hoeveelheid bot (de piekbotmassa) wordt bereikt rond de leeftijd van 35 jaar voor corticaal bot en iets eerder voor trabeculair bot. Geslacht, ras, voeding, inspanning en algemene gezondheidstoestand be‹nvloeden de piekbotmassa. Deze is circa 30% hoger bij mannen dan bij vrouwen. Botmassa zal na het bereiken van de hoogste waarde dalen omdat de botafbraak hoger is dan de botaanmaak. Dit leidt tot zowel verlies van mineralen als van eiwitcomponenten van het bot doch de onderlinge verhoudingen blijven hetzelfde. Vrouwen verliezen 3 tot 7 jaar na de menopauze versnelt botmassa. Botmassaverlies kan ook het gevolg zijn van ziekten.

Klachten en verschijnselen (tekenen) van osteoporose
De klinische verschijnselen van osteoporose zijn fracturen ter hoogte van wervels, heupen, dijbenen en polsen.
Wervelfracturen komen meer voor bij vrouwen en treden vooral op tussen de derde borstwervel en de derde lendewervel. Deze fracturen kunnen optreden tijdens gewone dagelijkse werkzaamheden zoals bukken, tillen of opstaan uit een stoel of uit bed. Dit leidt tot acute, ernstige, gelokaliseerde rugpijn, die meestal verdwijnt na enkele maanden. Soms blijft de pijn bestaan t.g.v. verstoring in de spierspanning. Wanneer echter een wervel geleidelijk aan inzakt kan dit leiden tot een fractuur. Deze is dan pijnloos en enkel op een rontgenfoto te zien. Wanneer dit gebeurt bij meerdere wervels zijn verlies in lichaamslengte en/of het ontwikkelen van een bochel dikwijls de enige kenmerken.
Osteoporose is dikwijls de oorzaak van heupfracturen met de nodige verwikkelingen zoals ziekenhuisopname, depressie en onvoldoende herstel van mobiliteit na de operatie. De meeste patienten herstellen qua mobiliteit niet volledig en 20% overlijdt binnen het jaar. Polsbreuken leiden tot functieverlies gedurende 4-8 weken doch herstellen meestal volledig.
Bij een lage botmassa en/of een botbreuk na een mineur trauma moet steeds aan osteoporose gedacht worden. Osteomalacie, hyperparathyreoidie, hyperthyreoidie, de ziekte van Kahler, hypercorticisme en andere oorzaken moeten eerst uitgesloten worden.
Primaire osteoporose, d.w.z. osteoporose niet t.g.v. een ziekte of medicijngebruik kan niet aangetoond worden door bloed- en/of urine-onderzoek. Deze testen kunnen echter wel andere oorzaken uitsluiten.

Hoe wordt de botmassa gemeten?
Hiervoor bestaan verschillende methoden varierend in beschikbaarheid, onkosten en stralingsdosis. Gewone rontgenfoto’s van de wervels kunnen in elk ziekenhuis gemaakt worden. Deze methode is echter onbetrouwbaar omdat er reeds 20 tot 30% verlies is van botmassa is opgetreden alvorens dit kan gedetecteerd worden met deze methode. De meest betrouwbare methode is de DEXA (Dual Energy X-ray Absorptiometry), welke in toenemende mate beschikbaar is.

Risicofactoren voor osteoporose
Botmassa vermindert met de leeftijd en wordt bepaald door geslacht, ras, menopauze en de relatie lengte-gewicht. Vrouwen hebben een verhoogde kans op osteoporose omdat ze een lagere piekbotmassa hebben in vergelijking met mannen. Daarbij komt er nog een versnelde botafbraak in de jaren na de menopauze. Ondergewicht is ook een risicofactor evenals sigaretten roken en onvoldoende calciuminnname. Immobilisatie en lange bedrust veroorzaken snel verlies van botmassa, terwijl het belasten van het skelet zowel botverlies vermindert als botmassa doet toenemen. Het optimale type en hoeveelheid bewegen is niet bekend. Een kanttekening: veel sporten leidt tot verdwijnen van de menstruatie en leidt bij jonge vrouwen tot verminderde botmassa.

Preventie en behandeling van osteoporose
De peilers waarop de preventie en behandeling rusten zijn oestrogenen (vrouwelijke hormonen) en calcium, aangevuld met beweging en gezonde voeding.
Behandeling met oestrogenen is zeer werkzaam om osteoporose bij vrouwen te voorkomen. Oestrogenen verminderen de botafbraak en vertragen of stoppen postmenopauzaal botverlies, zelfs indien 10 jaar na de menopauze wordt gestart. In het laatste geval zal echter de botmassa niet terugkeren op de waarde van voor de menopauze.
De dagelijkse calciumbehoefte voor premenopauzale en met oestrogenen behandelde vrouwen is 1000 mgr. Postmenopauzale vrouwen niet behandeld met oestrogenen moeten ongeveer 1500 mgr. calcium dagelijks innemen. De belangrijkste bronnen van calcium zijn melk en melkproducten. Een glas melk bevat 275-300 mgr. calcium. Magere of halfvolle melk bevatten evenveel calcium doch bevatten veel minder vet. Indien inname van voldoende calcium via de voeding niet mogelijk is kan calcium via tabletten toegediend worden. In geval van nierstenen dient calciumtoediening te gebeuren onder medisch toezicht.
Een optimale opname van calcium in de darm kan slechts gebeuren mits voldoende vitamine D. De behoefte aan vitamine D neemt toe met de leeftijd. Bij onvoldoende blootstelling van de huid aan zonlicht (b.v. bewoners van bejaardenoorden of verpleegklinieken) is er een verhoogd risico op vitamine D gebrek. Te hoge dosis is echter ook gevaarlijk. Een dosis vitamine D hoger dan 15 tot 20 microgram (600-800 U, 2 maal de geadviseerde dagelijkse dosis) mag enkel op medisch advies gebruikt worden.
Inactiviteit leidt tot botmassaverlies. Enkele recente onderzoeken suggereren dat skeletbelastende oefeningen zoals wandelen het botmassaverlies doen dalen.

L.U.: Jul 7, 2009

 

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close