Te langzaam werkende schildklier

We spreken van hypothyreoïdie wanneer er een tekort is ontstaan aan schildklierhormoon in het lichaam. Bij een primaire hypothyreoïdie, dat wil zeggen een aandoening waarbij de schildklier zelf niet meer voldoende schildklierhormoon kan aanmaken, is de vrijeT4-spiegel verlaagd en de TSH-spiegel verhoogd.

Het is lang niet altijd zo dat de schildklier vergroot is (struma), maar er kan wel een struma bestaan.
Er zijn verschillende oorzaken van een te traag werkende schildklier. De meest voorkomende zijn:
1. de ziekte van Hashimoto, een auto-immuun aandoening, waarbij het lichaam afweerstoffen tegen de schildklier maakt, en zo de schildklier wordt uitgeschakeld;
2. na een behandeling met radioactief jodium (dit in verband met een juist te snel werkende schildklier);
3. na een operatie aan de schildklier waarbij (bijna) de hele schildklier is verwijderd;
4. tijdens het beloop van een pijnloze schildklierontsteking (thyreoïditis); dit komt zowel spontaan voor als in de eerste maanden na een bevalling;
5. tijdens het beloop van een schildklierontsteking, waarbij tijdelijk een hypothyreoidie kan ontstaan in het beloop van de ziekte; dit wordt meestal veroorzaakt door een virusinfectie, en herstelt meestal restloos;
6. tijdens het gebruik van medicijnen, die de schildklier kunnen ontregelen, zoals lithium (behandeling van een bipolaire stoornis / manische depressiviteit), amiodarone (gebruikt bij hartritmestoornissen), en jodiumhoudende preparaten of kelptabletten. Let op: zowel amiodarone als jodium kunnen ook hyperthyreoïdie veroorzaken;
7. aangeboren, door een stoornis in de aanleg van de schildklier of een stoornis in de fabricage van hormoon in de schildklier.
Zeer zeldzaam is het ontstaan van een secundaire hypothyreoidie, waarbij een uitval van de besturing van de schildklier bestaat door een hypofyse-aandoening.

Klachten die kunnen passen bij een te traag werkende schildklier zijn:
moeheid, slaperigheid, traagheid
gewichtstoename
vochtophopingen, kortademigheid
opgeblazen gevoel
obstipatie, verstopping van de ontlasting
kouwelijkheid
haaruitval
menstruatiestoornissen
stoornissen van de vruchtbaarheid
tepeluitvloed
libidoverlies (minder zin om te vrijen)
spierverstijving
spierkrampen
gewrichtsklachten
tintelingen en doof gevoel in bijvoorbeeld de handen (carpaal tunnel syndroom)
psychische veranderingen zoals apathie, maar ook psychose of dementie
Het kan opgevallen zijn dat betreffende persoon er opgeblazen en apathisch uitziet, dat de huid en het haar droog aanvoelen en dat de stem zwaarder geworden is.
Niet al deze klachten hoeven aanwezig te zijn. De ziekte begint vaak sluipend, zodat geringe veranderingen niet opgemerkt worden. Bij oudere mensen kunnen de klachten atypisch zijn. Bij oudere mensen die bijvoorbeeld verward zijn geworden zonder een duidelijke oorzaak of bijkomende klachten, moet de schildklierfunctie gecontroleerd worden. Andersom klagen vele mensen over vermoeidheid en geheugenstoornissen, zonder dat bij hen een schildklierstoornis aanwezig is. Vaak hoort men dat een te langzaam werkende schildklier mensen erg dik maakt. In de praktijk is dat nauwelijks het geval. Men kan bij een te langzaam werkende schildklier wel een aantal kilo’s zwaarder worden, behandeling met schildklierhormoon (zie later) zorgt dat deze paar kilo’s er meestal weer af gaan.

Soms komt een te langzaam werkende schildklier niet alleen. mensen met hypothyreoidie hebben vaker gebrek aan vitamine B12, een onvoldoende bijnierschors, type 1 diabetes, vitiligo, en andere auto-immuun aandoeningen. Dit wordt het zgn ‘polyglandulaire auto-immuun syndroom’ genoemd. Daarom moet bij onverklaarde restklachten bij hypothyreoidie altijd de mogelijkheid van een dergelijke combinatie in overweging genomen worden. Voor een case report hierover, zie het recente artikel over type 1 diabetes van de afdeling van Luc van Gaal in Antwerpen, op http://www.njmonline.nl/getpdf.php?id=10000528, en een al wat ouder artikel van onze hand op http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/3600897. Onderstaande tabel is uit het artikel van Van den Driessche.

ScreenHunter_01 Feb. 28 21.00

Bron: Type 1 diabetes and autoimmune polyglandular syndrome: a clinical review. Van den Driessche A, Eenkhoorn V, Van Gaal L, De Block C. Neth J Med. 2009 Dec;67(11):376-87. Review.

Onderzoek en diagnose
Bij verdenking op een hypothyreoïdie zal door middel van bloedonderzoek een TSH-spiegel worden bepaald, en vaak ook een vrij T4 spiegel. Is er sprake van een hypothyreoïdie, dan dient een verwijzing naar de internist-endocrinoloog te volgen, om de oorzaak op te sporen en een behandeling in te stellen.

Behandeling
De behandeling van hypothyreoïdie is voor de verschillende, meest voorkomende oorzaken hetzelfde en bestaat uit het aanvullen van het tekort aan schildklierhormoon, door dit als medicijn te geven: levo-thyroxine (Euthyrox, Thyrax, Eltroxin). De hoeveelheid die nodig is om euthyreood, dat wil zeggen een normale schildklierhormoon spiegel, te worden kan variëren van persoon tot persoon. Dit wordt vastgesteld door middel van een bepaling in het bloed van TSH en vrij T4. Als er een stabiele situatie is ontstaan, hoeft dit maar 1 à 2 maal per jaar gecontroleerd te worden. In het algemeen moet levenslang behandeld worden, omdat de uitgevallen schildklier zich vrijwel nooit herstelt, behalve in sommige gevallen van schildklierontsteking of wanneer er sprake is van uitval op een niveau hoger in de hypofyse. Bijna iedereen verdraagt de behandeling goed, en na enkele weken behandeling voelen de meeste mensen zich al een stuk beter.
Met betrekking tot de hypothyreoïdie, veroorzaakt door een schildklierontsteking, moet nog een aanvullende opmerking worden gemaakt. Deze is vrijwel altijd voorbijgaand van aard en hoeft meestal niet behandeld te worden, tenzij de schildklier erg traag werkt of het herstel (te) langzaam gaat.
Als hypothyreoïdie veroorzaakt wordt door een uitval van “hogerop’, dat wil zeggen een stoornis in de hypofyse, dient dit ook behandeld te worden met levo-thyroxine. Echter, in zo’n geval zal eerst gekeken moeten worden wat de oorzaak is van de hypofyse-stoornis, en zullen nog aanvullende onderzoeken plaats vinden om te beoordelen of de besturing van andere hormoon-producerende organen (bijnier, geslachtsklieren) ook is uitgevallen. Dit is echter zeer zeldzaam en manifesteert zich meestal met andere klachten.

Combinatie van thyroxine en T3 ?
Er zijn enkele publicaties geweest over de combinatie van T4 en T3 bij de behandeling van hypothyreoïdie. Een artikel in 1999 in het tijdschrift New England Journal of Medicine suggereerde dat mensen die de combinatie gebruikten zich iets beter voelden, en een aantal dingen beter konden. Soms helpt combinatiebehandeling bij klachten, die blijven bestaan ondanks behandeling met levo-thyroxine en goede bloeduitslagen. Immers, een normaal functionerende schildklier maakt ook een combinatie van T4 en T3. Een goede bloeduitslag betekent niet voor iedereen dat het met hem of haar ook daadwerkelijk goed gaat. Aan de andere kant moet men zich bedenken dat er vele mensen zijn die klachten hebben van moeheid, maar ook een perfect werkende schildklier bezitten.
Begeleiding door een goede dokter met een luisterend oor is dus belangrijk. De resultaten van combinatie van T4 en T3 zijn echter sterk wisselend. Sommige mensen voelen een duidelijke verbetering van bijvoorbeeld hun uithoudingsvermogen en fitheid, er zijn ook vele mensen die de combinatie hebben uitgeprobeerd zonder enige baat. De succesverhalen van combinatie behandeling leest men vaak, de verhalen van de mensen die het hebben uitgeprobeerd maar geen enkele verandering bemerkten leest men nooit. Geneeskunde blijft maatwerk!

 

Een overzicht van de meest gebruikte soorten tabletten voor de behandeling van mensen met een hypothyreoïdie.

Schildklierhormoon substitutie
Naam Soort medicatie Dosering
Schildklierhormoon
substitutie
Euthyrox tabl 25, 50, 75, 88, 100, 112, 125, 137, 150, 175 en 200 mcg
L-thyroxine
1 dd 25 – 200 mcg,
onder controle TSH en vT4-spiegel
Thyrax tabl 25, 100 en 150 mcg
L-thyroxine
1 dd 25 – 200 mcg,
onder controle TSH en vT4-spiegel
Eltroxin tabl 50, 100 mcg
L-thyroxineEr zijn ook diverse generiekepreparaten beschikbaar
1 dd 25 – 200 mcg,
onder controle TSH en vT4-spiegel
Cytomel tabl 25 mcg

(tabl 12.5 mcg alleenop artsenverklaring)

2-3 dd 25 mcg
onder controle T3-spiegel ##

vT4 = vrije schildklierhormoon spiegel in het bloed
T3 = totale trijodo-thyronine

## let op: deze dosering wordt alleen tijdelijk gebruikt, bij mensen die in behandeling zijn vanwege schildklierkanker en nog een behandeling met radioactief jodium moeten ondergaan. Voor de combinatie van T4 en T3 bij de behandeling van mensen met hypothyreoïdie wordt meestal een verhouding van 13:1 tot 20:1 geadviseerd. Nadeel hierbij is dat in NL alleen tabletten cytomel van 12.5 mcg (op artsenverklaring) en 25 mcg beschikbaar zijn.

Voor meer informatie over hypothyreoïdie:
Schildklier Organisatie Nederland

Disclaimer:
Alle zorg is besteed om op deze bladzijde zo accuraat mogelijke informatie te verstrekken over medicamenten
en hun dosering.
Voor een op uw situatie toegesneden behandeling, raadpleeg ALTIJD uw behandelend arts!

L.U.: Jul 7, 2009